Trong kinh Pháp Hoa có đoạn kể Bồ-tát Thường Bất Khinh gặp ai cũng cung kính chắp tay nói: “Tôi chẳng dám khinh các ngài vì các ngài đều sẽ thành Phật”. Câu nói này đối với người biết tu thì thấy hữu lý, khích lệ, còn đối với người không biết tu, họ cho là nói bậy nên mắng chửi đánh đập. Cũng vậy, người biết đạo nghe nói người nào cũng có Phật tánh, họ rất vui. Trái lại, ngươi không biết đạo nghe rồi xì xầm, không tin.
Nhưng với Bồ-tát Thường Bất Khinh thì khác. Ai đối xử sao ngài cũng bằng lòng, chửi cũng được, đánh cũng được, ở gần sợ bị đánh nên chạy ra xa rồi cũng nói câu đó. Như vậy, câu nói ấy có ý nghĩa sâu xa thế nào mà ngài cố gắng tối đa để nhắc nhở mọi người?
Đây nói lên tầm vóc quan trọng của lòng từ bi. Tất cả chúng sanh mê muội, thấy thân xác này là thật mình, những suy nghĩ lăng xăng là tâm mình, không biết nơi mình có sẵn tánh Phật. Vì mê nên quên. Bây giờ ngài biết mà không nói cho họ thì tội, nên bằng mọi giá phải nói cho họ biết. Người ta nghe rồi mà không tin là quyền của họ, còn người đã hiểu mà không nói là không làm tròn bổn phận.
Thầy thường thí dụ, chúng ta được cha mẹ chia cho châu báu, mình cất rồi biết chỗ đào lên lấy, anh em người nào cũng có mà họ lại không biết. Nên mình phải chỉ cho họ biết, chịu đào tìm hay không là chuyện của họ. Phần mình nếu biết mà không chỉ thì chưa tròn bổn phận, là bỏn xẻn. Vì vậy nên dù người ta chê bai, chửi bới, hành hạ gì Bồ-tát Thường Bất Khinh cũng phải nói, còn tin hay không là quyền của chúng sanh.
Như vậy có cực đoan không? Mới nghe như cực đoan, người ta không chịu nghe pháp mà cũng ráng nói. Thật ra, đây không phải nói pháp mà nói lẽ thật, chỉ cái có sẵn mà mọi người không biết. Cho nên Thầy nói hoài, khan tiếng khô cổ vẫn cứ phải nói, chừng nào tụi con tin sâu mới thôi. Trong kinh Pháp Hoa, Phật nói rất chí thiết, nếu Ngài chỉ nói pháp cho các vị Thanh văn tu chứng A-la-hán rồi tới đó cho là viên mãn thì coi như Ngài bị lỗi keo kiệt, vì có cái quý hơn mà không chịu chỉ. Nên cũng trong kinh này, đức Phật nói trắng ra cho chúng ta biết mỗi người đều có hạt minh châu vô giá, phải tự nhận ra. Như thế Ngài mới tròn bổn phận.
Tinh thần của người tu là biết cái gì hay phải đem nói cho mọi người cùng biết. Không phải mình muốn làm thầy thiên hạ, mà muốn cho mọi người cùng biết điều hay như mình, để họ sống trở lại với cái thật. Cả thế gian này có mấy người biết mình có tánh chân thật? Chỉ có một nhóm người thôi. Người đời tối ngày cứ lo cho thân và lo tranh đấu bảo vệ những suy nghĩ của mình, sao cho thắng được người. Vì mãi lo tranh đấu, bảo vệ cái hư dối nên không hề biết mình có cái thật. Thật là đáng thương!
Chư Phật, chư Tổ dạy chúng ta phải mồi đèn nối lửa, nghĩa là tự mình thắp sáng trí tuệ và đem truyền cho mọi người. Bây giờ Thầy rao, Thầy nói cho mọi người biết, tới tụi con cũng ráng nói cho người ta nghe. Nhưng trước khi nói cho người nghe, chính mình phải biết chắc chắn không nghi ngờ. Bởi vậy lúc này là thời gian tụi con tìm cho ra, thấy cho rõ. Chừng nào tìm ra và thấy rõ rồi, cười lên được mới nói cho người ta nghe. Đó là bổn phận của Tăng Ni.
